Ontwerpen vanuit de essentie
Deze tweedelige uitgave is bekroond met de Victorine van Schaik Penning 2025 voor
de beste publicatie op het bibliotheek en informatievlak.
de beste publicatie op het bibliotheek en informatievlak.
Deze tweedelige uitgave is genomineerd voor de Evert Paul Veltkamp-prijs voor Boekgeschiedenis 2026.
book design & type design
De Librije van Enkhuizen
De van oorsprong zestiende-eeuwse Bibliotheca Enchusana of Librije van Enkhuizen is een van de oudste institutionele bibliotheken in Nederland die nog steeds in situ wordt bewaard. Sinds het begin van de zeventiende eeuw bevindt de collectie zich in de Westerkerk in Enkhuizen. De Librije is een belangrijk boekwetenschappelijk monument, maar biedt ook een uniek venster op het verleden van de stad.
Boek- en kunsthistorica Daphne Wouts reconstrueert in deze uitgave (Amsterdam University Press, 2025) de eeuwenlange geschiedenis van de bibliotheek aan de hand van historische bronnen en een nieuwe catalogus van het boekenbezit. Ze brengt de boeken van de Librije van Enkhuizen tot leven. Zij laat zien hoe deze op de planken van de Librije terecht zijn gekomen en wie er meer dan drie eeuwen voor gezorgd hebben.
Daphne de Vries verzorgde de volledige boekverzorging van beide delen (omslag, schutbladen, binnenwerk, grafische afwerking, typografie) en gebruikte en finetunede daarvoor haar eigen lettertype Philosophie de la Frisonne: het resultaat van de Expert class Type design die Daphne volgde aan het Plantin Instituut voor Typografie te Antwerpen.
Boek- en kunsthistorica Daphne Wouts reconstrueert in deze uitgave (Amsterdam University Press, 2025) de eeuwenlange geschiedenis van de bibliotheek aan de hand van historische bronnen en een nieuwe catalogus van het boekenbezit. Ze brengt de boeken van de Librije van Enkhuizen tot leven. Zij laat zien hoe deze op de planken van de Librije terecht zijn gekomen en wie er meer dan drie eeuwen voor gezorgd hebben.
Daphne de Vries verzorgde de volledige boekverzorging van beide delen (omslag, schutbladen, binnenwerk, grafische afwerking, typografie) en gebruikte en finetunede daarvoor haar eigen lettertype Philosophie de la Frisonne: het resultaat van de Expert class Type design die Daphne volgde aan het Plantin Instituut voor Typografie te Antwerpen.
Librije van Enkhuizen / Foto's: Daphne de Vries
Kapitaalbandjes en leeslintjes
Linnen band bestempeld met folie
Schutbladen, kapitaalbandjes en leeslintjes
Vormgeving
Kleuren met een directe link naar de collectie
De gekozen kleuren blauw en goud zijn afgeleid van een fraai gedecoreerd initiaal met opgehoogd goud uit het oudste boek dat nog in de bibliotheek staat: Aurelius Cornelius Celsus, De medici (gedrukt in 1478 bij Niccolò di Lorenzo, Florence). Deze kleuren keren terug in de leeslinten, schutbladen, kapitaalbanden en het binnenwerk. Deze kleuren verwijzen niet geheel toevallig ook naar de kleuren van West-Friesland, waar Enkhuizen onderdeel van uitmaakt.
Drukkersmerk als verwijzing naar Enkhuizen
Op de schutbladen is daarnaast een drukkersmerk verwerkt, ontleend aan de titelpagina van Gerard Brandt, Historie der vermaarde zee- en koopstad Enkhuizen (Hoorn, 1747), een knipoog naar de lokale geschiedenis en de boekgeschiedenis van de stad.
De gekozen kleuren blauw en goud zijn afgeleid van een fraai gedecoreerd initiaal met opgehoogd goud uit het oudste boek dat nog in de bibliotheek staat: Aurelius Cornelius Celsus, De medici (gedrukt in 1478 bij Niccolò di Lorenzo, Florence). Deze kleuren keren terug in de leeslinten, schutbladen, kapitaalbanden en het binnenwerk. Deze kleuren verwijzen niet geheel toevallig ook naar de kleuren van West-Friesland, waar Enkhuizen onderdeel van uitmaakt.
Drukkersmerk als verwijzing naar Enkhuizen
Op de schutbladen is daarnaast een drukkersmerk verwerkt, ontleend aan de titelpagina van Gerard Brandt, Historie der vermaarde zee- en koopstad Enkhuizen (Hoorn, 1747), een knipoog naar de lokale geschiedenis en de boekgeschiedenis van de stad.
Aurelius Cornelius Celsus, De medici (gedrukt in 1478 bij Niccolò di Lorenzo, Florence)
Gerard Brandt, Historie der vermaarde zee- en koopstad Enkhuizen (Hoorn, 1747)
De Librije van Enkhuizen aan de Westerkerk (Cornelis Springer, 1873)
Omslagafbeeldingen
Voor de omslagen zijn twee historische afbeeldingen gekozen die de tweedeling van het boek weerspiegelen. Het deel over de geschiedenis toont het exterieur van de Librije: het zuidportaal van de Westerkerk door Cornelis Springer. Het catalogusdeel toont juist het interieur van de Librije in een aquarel van Johan Paul Constantinus Grolman.
De afbeeldingen sluiten aan op de inhoud van beide delen: de geschiedenis van de Librije enerzijds en de collectie die er wordt bewaard anderzijds. Dat er van zowel het exterieur als het interieur passend historisch beeldmateriaal beschikbaar was, dat deze beelden bovendien zo goed samenkomen als omslagpaar en ook nog eens technisch bruikbaar waren voor reproductie, was een gelukkige vondst.
Afbeelding omslag / geschiedenis
Het zuidportaal van de Westerkerk in de Westerstraat, Enkhuizen
Cornelis Springer, 1873
Loon op Zand, collectie Jan Janssen
Afbeelding omslag / catalogus
Interieur van de Librije te Enkhuizen
Johan Paul Constantinus Grolman, ca. 1865–1900
Haarlem, Noord-Hollands Archief
De gemaakte keuzes in typografie, kleurgebruik en grafische afwerking zorgen dat inhoud en vorm in deze uitgave nauw met elkaar zijn verweven.
Voor de omslagen zijn twee historische afbeeldingen gekozen die de tweedeling van het boek weerspiegelen. Het deel over de geschiedenis toont het exterieur van de Librije: het zuidportaal van de Westerkerk door Cornelis Springer. Het catalogusdeel toont juist het interieur van de Librije in een aquarel van Johan Paul Constantinus Grolman.
De afbeeldingen sluiten aan op de inhoud van beide delen: de geschiedenis van de Librije enerzijds en de collectie die er wordt bewaard anderzijds. Dat er van zowel het exterieur als het interieur passend historisch beeldmateriaal beschikbaar was, dat deze beelden bovendien zo goed samenkomen als omslagpaar en ook nog eens technisch bruikbaar waren voor reproductie, was een gelukkige vondst.
Afbeelding omslag / geschiedenis
Het zuidportaal van de Westerkerk in de Westerstraat, Enkhuizen
Cornelis Springer, 1873
Loon op Zand, collectie Jan Janssen
Afbeelding omslag / catalogus
Interieur van de Librije te Enkhuizen
Johan Paul Constantinus Grolman, ca. 1865–1900
Haarlem, Noord-Hollands Archief
De gemaakte keuzes in typografie, kleurgebruik en grafische afwerking zorgen dat inhoud en vorm in deze uitgave nauw met elkaar zijn verweven.
Typografie
Philosophie de la Frisonne
De lopende tekst in het binnenwerk van deze tweedelige uitgave is dus gezet in het zelfontwikkelde lettertype Philosophie de la Frisonne: Een revival van een 16e-eeuwse letter, aangevuld met hedendaagse elementen (o.a. bold, cursief en Grieks). De originele matrijzen, stempels en drukwerk die de drukker Plantin zelf gebruikte, zijn de historische basis van deze revival. Voor deze publicatie is het lettertype verder gefinetuned en zijn er gezien de rijke wetenschappelijke bibliografische beschrijvingen nog bepaalde ontbrekende tekens bijgetekend.
De lopende tekst in het binnenwerk van deze tweedelige uitgave is dus gezet in het zelfontwikkelde lettertype Philosophie de la Frisonne: Een revival van een 16e-eeuwse letter, aangevuld met hedendaagse elementen (o.a. bold, cursief en Grieks). De originele matrijzen, stempels en drukwerk die de drukker Plantin zelf gebruikte, zijn de historische basis van deze revival. Voor deze publicatie is het lettertype verder gefinetuned en zijn er gezien de rijke wetenschappelijke bibliografische beschrijvingen nog bepaalde ontbrekende tekens bijgetekend.
Typografie als inhoudelijk uitgangspunt
De Enkhuizer Librije bevat meerdere werken die in de zestiende eeuw in Plantins drukkerij zijn gedrukt. Met het gebruik van dit historisch geïnspireerde lettertype is er ook een visuele en inhoudelijke verbinding ontstaan tussen de fysieke vorm van het boek en de geschiedenis van de collectie zelf.
De titels en tussenkopjes staan in Seria Sans Pro van de Nederlandse letterontwerper Martin Majoor, een eigentijdse tegenhanger die mooi aansluit bij het historische karakter van de lopende tekst in het binnenwerk.
De Enkhuizer Librije bevat meerdere werken die in de zestiende eeuw in Plantins drukkerij zijn gedrukt. Met het gebruik van dit historisch geïnspireerde lettertype is er ook een visuele en inhoudelijke verbinding ontstaan tussen de fysieke vorm van het boek en de geschiedenis van de collectie zelf.
De titels en tussenkopjes staan in Seria Sans Pro van de Nederlandse letterontwerper Martin Majoor, een eigentijdse tegenhanger die mooi aansluit bij het historische karakter van de lopende tekst in het binnenwerk.
Historische basis
De originele matrijzen, stempels en drukwerk die de drukker Plantin zelf gebruikte, zijn de historische basis van het lettertype. Plantin zette gedurende zijn carrière verschillende varianten in van dit formaat (ca. 9pt.), maar vanaf 1580 deze van stempelsnijder Hendrik Van den Keere, die is gebruikt als basis van deze revival.
Onderzoek op basis van historisch materiaal
Stempels door Hendrik van den Keere (ca. 1578, Museum Plantin Moretus)
Matrijzen door Hendrik van den Keere (ca. 1578, Museum Plantin Moretus)
Diploma Expert class Type design
Schetsen op basis van historisch materiaal
Inrichting expositie Plantin Moretus Museum
Feestelijke presentatie
Feestelijke presentatie in de Westerkerk
Op donderdag 22 mei 2025 vond in de monumentale Westerkerk in Enkhuizen de feestelijke presentatie plaats van de tweedelige De Librije van Enkhuizen. Geschiedenis en Catalogus door Daphne Wouts. Tijdens de bijeenkomst werd het eerste exemplaar officieel overhandigd aan de burgemeester van Enkhuizen, Jeltje Hoekstra-Sikkema.
Het was een inspirerende middag, waarin diverse lezingen de inhoudelijke rijkdom van de Librije vanuit verschillende invalshoeken belichtten. Na een ontvangst en de mogelijkheid om de Librije zelf te bezoeken, presenteerde Daphne Wouts haar onderzoek naar de geschiedenis en samenstelling van de collectie. Marika Keblusek sprak over de invloedrijke verzameling van Bernardus Paludanus, Koen Ottenheym behandelde een bijzonder achttiende-eeuws handschrift en Herre de Vries ging in op de restauratie en conservering van de boeken. Theo Jellema bespeelde tussen de lezingen door het orgel van de Westerkerk.
Een bijzonder project op meerdere niveaus
Als inwoner van Enkhuizen en als grafisch ontwerper met een achtergrond aan het Plantin Instituut voor Typografie in Antwerpen, was dit voor mij een bijzondere opdracht. De historische gelaagdheid van het project, gecombineerd met mijn eigen typografisch onderzoek, kwam in deze publicatie op een unieke manier samen.
Op donderdag 22 mei 2025 vond in de monumentale Westerkerk in Enkhuizen de feestelijke presentatie plaats van de tweedelige De Librije van Enkhuizen. Geschiedenis en Catalogus door Daphne Wouts. Tijdens de bijeenkomst werd het eerste exemplaar officieel overhandigd aan de burgemeester van Enkhuizen, Jeltje Hoekstra-Sikkema.
Het was een inspirerende middag, waarin diverse lezingen de inhoudelijke rijkdom van de Librije vanuit verschillende invalshoeken belichtten. Na een ontvangst en de mogelijkheid om de Librije zelf te bezoeken, presenteerde Daphne Wouts haar onderzoek naar de geschiedenis en samenstelling van de collectie. Marika Keblusek sprak over de invloedrijke verzameling van Bernardus Paludanus, Koen Ottenheym behandelde een bijzonder achttiende-eeuws handschrift en Herre de Vries ging in op de restauratie en conservering van de boeken. Theo Jellema bespeelde tussen de lezingen door het orgel van de Westerkerk.
Een bijzonder project op meerdere niveaus
Als inwoner van Enkhuizen en als grafisch ontwerper met een achtergrond aan het Plantin Instituut voor Typografie in Antwerpen, was dit voor mij een bijzondere opdracht. De historische gelaagdheid van het project, gecombineerd met mijn eigen typografisch onderzoek, kwam in deze publicatie op een unieke manier samen.
Feestelijke presentatie van de publicatie Librije van Enkhuizen in de Westerkerk / Foto: Daphne de Vries
Feestelijke presentatie van de publicatie Librije van Enkhuizen in de Westerkerk / Foto: Daphne de Vries
Burgemeester van Enkhuizen Jeltje Hoekstra-Sikkema neemt de eerste exemplaren in ontvangst tijdens de presentatie in de Westerkerk Enkhuizen / Foto: Peter Goedhart
Details over de uitgave
De Librije van Enkhuizen is een rijk geïllustreerde tweedelige uitgave, geschreven door boekhistorica Daphne Wouts. In het eerste deel wordt de geschiedenis van de Librije gereconstrueerd aan de hand van archiefonderzoek. In het tweede deel is een nieuwe wetenschappelijke catalogus opgenomen van het complete boekenbezit van de Librije.
De boeken zijn gebonden in linnen met stofomslag en gedrukt in kleur. De publicatie verschijnt als deel XXIV in de reeks Bijdragen tot de Geschiedenis van de Nederlandse Boekhandel(BGNB, nieuwe reeks), uitgegeven door Amsterdam University Press.
De boeken zijn gebonden in linnen met stofomslag en gedrukt in kleur. De publicatie verschijnt als deel XXIV in de reeks Bijdragen tot de Geschiedenis van de Nederlandse Boekhandel(BGNB, nieuwe reeks), uitgegeven door Amsterdam University Press.
Titel: De Librije van Enkhuizen. Geschiedenis en Catalogus
Auteur: Daphne Wouts
Reeks: BGNB, nieuwe reeks XXIV
Uitgever: Amsterdam University Press
Boekverzorging: Bureau Merkwaardig / Daphne de Vries
Jaar: 2025
ISBN: 9789048568567 (set)
Omvang: 2 delen, 224 + 328 pagina’s
Prijs: € 59,00 (set), losse delen € 29,99 en € 39,99
Bekijk de publicatie bij AUP →
Meer over het lettertype: Philosophie de la Frisonne →
Meer over de Librije →
Auteur: Daphne Wouts
Reeks: BGNB, nieuwe reeks XXIV
Uitgever: Amsterdam University Press
Boekverzorging: Bureau Merkwaardig / Daphne de Vries
Jaar: 2025
ISBN: 9789048568567 (set)
Omvang: 2 delen, 224 + 328 pagina’s
Prijs: € 59,00 (set), losse delen € 29,99 en € 39,99
Bekijk de publicatie bij AUP →
Meer over het lettertype: Philosophie de la Frisonne →
Meer over de Librije →
In het nieuws
Deze tweedelige uitgave is genomineerd voor de Evert Paul Veltkamp-prijs voor Boekgeschiedenis 2026.Streekomroep West-Friesland
Verslag van de presentatie in de Westerkerk Enkhuizen door de Streekomroep →
Noord-Hollands Dagblad (betaald)
NHD →
Bespreking
'Bijzonder mooi uitgegeven'
Stretto.be →
Prijzen en nominaties
Deze tweedelige uitgave is bekroond met de Victorine van Schaik Penning 2025 voor
de beste publicatie op het bibliotheek en informatievlak. →
Deze tweedelige uitgave is genomineerd voor de Evert Paul Veltkamp-prijs voor Boekgeschiedenis 2026 (bekendmaking najaar 2026). →
Verslag van de presentatie in de Westerkerk Enkhuizen door de Streekomroep →
Noord-Hollands Dagblad (betaald)
NHD →
Bespreking
'Bijzonder mooi uitgegeven'
Stretto.be →
Prijzen en nominaties
Deze tweedelige uitgave is bekroond met de Victorine van Schaik Penning 2025 voor
de beste publicatie op het bibliotheek en informatievlak. →
Deze tweedelige uitgave is genomineerd voor de Evert Paul Veltkamp-prijs voor Boekgeschiedenis 2026 (bekendmaking najaar 2026). →
Noord-Hollands Dagblad - 23 mei 2025